„Dyscyplina” podczas zajęć

Każdy nauczyciel chciałby mieć na prowadzonych zajęciach odpowiednie warunki, aby realizować zamierzone cele dydaktyczno-wychowawcze. Jednocześnie, nie obcym wydaje się zjawisko pewnego rodzaju chaosu, któremu niekiedy trudno podołać. Co jest tego przyczyną i jak sobie radzić, a raczej jak zaprowadzić „dyscyplinę” podczas prowadzonych zajęć, to najczęstsze pytania stawiane przez nauczycieli.

Zanim jednak przejdziemy do przedstawienia strategii postępowania, pozwalającego utrzymać dyscyplinę, warto zastanowić się, co powinien zrobić nauczyciel, aby nie mieć wielu problemów z „porządkiem w trakcie zajęć”.

Większość nauczycieli podkreśla doniosło rolę postawienia jasnych reguł gry. Dzieci powinny wiedzieć, co im wolno, a co nie, powinny mieć to bardzo jasno określone, a nauczyciel powinien wytrwale przestrzegać podanych założeń, bo to jest istotny warunek do zachowania porządku w czasie zajęć.

Bardzo ważnym czynnikiem warunkującym ład jest również odpowiedni i konsekwentny sposób reagowania nauczyciela na zakłócenia i wykroczenia przeciw regułom gry. Nie wystarczy określić co wolno, a czego nie wolno, oprócz tego należy zastanowić się nad strategią postępowania, w przypadku wystąpienia zachowania niepożądanego. Potrzeba umiejętności przewidywania i planowania, nauczyciel powinien być przygotowany do odpowiedniej reakcji, adekwatnej do wykroczenia, aby nie ulec zarówno panice, jaki i fali swych własnych nieuporządkowanych emocji.

Zainteresowanie i zaangażowanie dzieci w prowadzone zajęcia uzależnione jest także od sposobu przekazu treści. Trudno wytrzymać na zajęciach, podczas których nauczyciel prowadzi raczej monolog, dodatkowo dość nudny i rozwlekły. Bez płynnego, atrakcyjnego przekazu z zastosowaniem metod aktywizujących trudno myśleć i oczekiwać dyscypliny podczas zajęć.

Uwieńczeniem zaś wszystkich działań nauczyciela powinno być dążenie do kształtowania relacji społeczno-emocjonalnych, opartych na wzajemnym szacunku. Pozytywne nastawienie do każdego ucznia, wyrażone nie tylko w sposób werbalny, lecz także pozawerbalny jest punktem wyjściowym do efektywnej współpracy.

Oto kilka wskazówek istotnych w zachowaniu „dyscypliny” podczas prowadzonych zajęć:

1. Aktywizacja jak największej liczby uczniów. Proces nauczania powinien być tak zorganizowany, aby trafić do jak najszerszego grona odbiorców.
2. Płynny przebieg zajęć, z eliminacją zakłóceń ze strony nauczyciela. Nauczyciel powinien być skupiony na przekazie najistotniejszych treści, w tempie dostosowanym do grupy, nie tracąc czasu na zbędne rozmowy lub sprawy, które mogą być załatwione w innym czasie.
3. Jasne reguły gry, warunkują sukces, aby były trafne powinny uwzględniać trzy postulaty: jak najmniej, jak najbardziej przekonująco, w jak najbardziej pozytywny sposób.
4. Nauczyciel powinien w stronę grupy, z którą pracuje nieustannie wysyłać sygnały „wszechobecności” sprawiając wrażenie, że wszystko dostrzega i nic nie umknie jego uwadze. Podaję, jak to może wyglądać w codziennej praktyce.
   • Nauczyciel powinien stać tak, aby mógł swoim wzrokiem ogarnąć wszystko co dzieje się w klasie;
   • Od czasu do czasu powinien przechadzać się po sali, nie tylko przy okazji sprawdzania prac;
   • Pisząc na tablicy, powinien zerkać chwilami na uczniów lub ustawić się bokiem, aby widzieć co dzieje się za jego plecami;
   • Rozmawiając z jednym uczniem, powinien również spoglądać na pozostałych;
   • Już w „zarodku” powinien tłumić niepokojące zachowania za pomocą odpowiedniego spojrzenia, mimiki, gestu lub innych sygnałów;
   • Nauczyciel powinien podchodzić do pojedynczych uczniów, którzy przeszkadzają, wyznaczając ich do odpowiedzi.
5. Sprawiając wrażenie wszechobecności nauczyciel powinien również dysponować zdolnością wykonywania dwóch czynności naraz, zwaną nakładaniem się. Zdolność to przejawia się chociażby w prowadzeniu rozmowy z jednym uczniem, nie tracąc z pola widzenia całej grupy.
6. Koniecznym jest również utrzymanie koncentracji w grupie, pobudzając do aktywności jak największą liczbę uczniów. Cel ten zostanie osiągnięty wówczas, gdy nauczyciel wytworzy w grupie atmosferę, w której każdy z uczniów będzie spodziewał się bycia powołanym do odpowiedzi w najbliższym czasie. Uczeń będzie zmotywowany do udziału w zajęciach, jeżeli będzie spodziewał się, że wkrótce może nastąpić weryfikacja jego wiedzy i umiejętności. Poziom mobilizacji spadnie, jeżeli nauczyciel będzie pytał, tylko tych uczniów, którzy sami się zgłaszają, lub gdy powiadomi grupę o systemie odpytywania, podając np. kolejność.

Na koniec pozostaje życzyć powodzenia!

Opracowanie: s. Bogusława Gos